طرح واره ایثار (Sacrifice Schema)

افرادی که طرح واره ایثار (Sacrifice schema) دارند، مثل افرادی که طرح واره اطاعت دارند، به ارضاء نیازهای دیگران توجه دارند، به گونه ای که نیازهای خودشان را فدا می کنند. با این حال، برخلاف بیمارانی که طرح واره ی اطاعت دارند، این بیماران با اراده ی خودشان تصمیم می گیرند چنین کاری انجام دهند. آنها به این دلیل چنین کاری را انجام می دهند که می خواهند از درد و رنج دیگران جلوگیری کنند، چون از طرفی معتقدند این کار درست است و از طرف دیگر نمی خواهند احساس گناه و خودخواهی کنند.

ایثار، اغلب در ارتباط با افراد مهم زندگی رخ می دهد و بیماران معتقدند اطرافیان آنها، انسانهایی نیازمندند. طرح واره ی ایثار اغلب پیامد چیزی است که ما به آن خلق و خوی بی نهایت دلسوز و غمخوار می گوییم، یعنی حساسیت زیاد به درد و رنج دیگران. برخی از این افراد آنقدر نسبت به درد روانی دیگران حساسند که انگیزه ی زیادی برای تسکین یا جلوگیری از آن پیدا می کنند. آنها نمی خواهند کاری انجام دهند که باعث درد و رنج دیگران شود. مولفه اصلی طرح واره ایثار، مسئولیت پذیری افراطی نسبت به دیگران است. در نتیجه این طرح واره با مفهوم وابستگی بیمارگونه همپوشی پیدا می کند.

  • ایثار و علائم روان تنی

علائم روان تنی مثل سردرد، مشکلات معده ای-روده ای، درد مزمن یا خستگی در بیمارانی که این طرح واره را دارند، شایع است. علائم جسمی ممکن است بدون اینکه بیماران بخواهند یا آگاه باشند، برای آنها جلب توجه دیگران را به ارمغان بیاورد. آنها احساس می کنند اجازه دارند دلسوز دیگران باشند. اگر خودشان واقعا مریض باشند به دیگران اجازه نمی دهند از ایشان مراقبت کنند. این علائم ممکن است نتیجه ی مستقیم استرسی باشد که آنها از روابطشان تجربه کرده اند. زیرا در روابط این گونه بیماران ، تعادل وجود ندارد و بیشتر به دیگران سرویس می دهند.

  • رفتارهای خاص طرح واره ایثار

افرادی که طرح واره ایثار دارند، رفتارهای خاصی نشان می دهند مثل گوش دادن به درد دل دیگران به جای صحبت کردن درباره ی خودشان، مراقبت از دیگران، مشکل در انجام کار برای خودشان، متمرکز شدن بر نیازهای دیگران، احساس ناراحتی هنگام توجه کردن به خودشان، درخواست غیرمستقیم چیزی به جای اینکه مستقیما آن را از دیگران بخواهند.

این طرح واره نفع ثانویه نیز دارد. این طرح واره، جنبه های مثبت هم دارد، تنها وقتی حالت مرضی به خود می گیرد که از تعادل خارج شود. بیماران ممکن است از اینکه آدم های دلسوزی هستند، احساس غرور کنند. آنها ممکن است از اینکه رفتار نوع دوستانه ای دارند، احساس خوبی داشته باشند و به اخلاق شرافت مندانه ی خود افتخار کنند. یکی دیگر از منابع بالقوه ی نفع ثانوی طرح واره ی ایثار، این است که فرد می تواند توجه دیگران را به خود جلب کند. بسیاری از مردم از کمک و همدلی فرد ایثارگر لذت می برند و افرادی که طرح واره ی ایثار دارند، معمولا دوستان زیادی پیدا می کنند، اگرچه اغلب نیازهای خودشان در این روابط ارضا نمی شود.

  • ایثار و محرومیت هیجانی 

افرادی که طرح واره ی ایثار دارند، تقریبا همیشه طرح واره  محرومیت هیجانی را نیز دارند. آنها نیازهای دیگران را ارضا می کنند، اما به نیازهای خودشان چندان توجهی نمی کنند. به ظاهر، طرح واره ی ایثار دارند، اما در اصل احساس عمیق محرومیت هیجانی در طرح واره آنها ریشه دوانده است. گاهی اوقات نسبت به افرادی که به انها خدمت می کنند، عصبانی می شوند. معمولا این بیماران آنقدر به دیگران خدمت می کنند که در پایان به ضرر خودشان تمام می شود.

این افراد اغلب انتظار ندارند دیگران، محبت های انها را تلافی کنند، اما وقتی چنین کاری از سوی دیگران صورت نمی گیرد، دلخور می شوند. خشم، همنشین گریزناپذیر این طرح واره نیست، اما بیمارانی که برای دیگران بیش از حد مایه می گذارند و اطرافیان آنها جواب محبت هایشان را نمی دهند، معمولا ناراحت می شوند.

  • تفاوت طرح واره ی ایثار با طرح واره اطاعت 

وقتی بیماران طرح واره ی اطاعت دارند، به خاطر ترس از پیامدهای بیرونی، تسلیم نیازهایشان می شوند، چون می ترسند مبادا دیگران از آنها انتقام بگیرند. اما بیمارانی که طرح واره ی ایثار دارند به خاطر معیارهای درونی، تسلیم نیازهایشان می شوند. (طبق مراحل رشد اخلاقی کلبرگ، ایثار نسبت به اطاعت، نشانگر رشد اخلاقی بالاتری است). بیماران مطیع، معتقدند که تحت کنترل دیگران هستند، اما بیمارانی که طرح واره ی ایثار دارند بر این باورند که قدرت انتخاب دارند.

ریشه های تحولی این طرح واره ها، کاملا متفاوت است. اگرچه آنها همپوشی دارند، اما ریشه های تحولی آنها دقیقا متضاد یکدیگر است. طرح واره اطاعت معمولا پیامد زندگی با والدین سلطه گر و کنترل کننده است، در حالی که والدین بیماران دارای طرح واره ایثار، معمولا افرادی ضعیف، نیازمند، کودک صفت، درمانده، بیمار یا افسرده بوده اند. بنابراین، طرح واره ی ایثار به دلیل زندگی با والدین ناتوان یا درمانده در ذهن بیمار شکل گرفته است

بدون دیدگاه

ارسال دیدگاه

دیدگاه
نام
ایمیل
وبسایت